استصحاب مفهوم مردد ر . ك : استصحاب در شبهه مفهومى استصحاب مقلوب ر . ك : استصحاب قهقرى استصحاب منجّز استصحاب مفيد تنجّز تكليف بر مكلّف استصحاب منجز ، استصحابى است كه نتيجه اجراى آن ، تنجز و قطعى شدن تكليف مشكوك بر مكلف مىباشد . اصل منجز اصلى است كه اجراى آن سبب تنجز و قطعى شدن تكليف بر مكلف مىگردد ؛ يعنى تكليف به صورت قطعى متوجه او شده و براى او فعليت مىيابد ، به‌گونه‌اى كه ديگر عذرى براى ترك آن ندارد ؛ به بيان ديگر ، انجام آن باعث ثواب و ترك آن باعث عقاب مىگردد ؛ براى مثال ، كسى كه نمىداند براى نماز وضو گرفته است يا نه ، با استصحاب عدم وضو ، گرفتن وضو بر او منجز مىگردد . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 3 ، ص 207 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 361 . استصحاب منعكس استصحاب شىء متيقّن در آينده و مشكوك در زمان حال استصحاب منعكس در جايى است كه متعلق يقين در آينده و متعلق شك در حال باشد ؛ براى مثال ، شخصى يقين دارد كه چند ساعت ديگر ، روز خواهد بود ، ولى شك دارد آيا الآن روز حادث شده يا نه ، در اين صورت اگر استصحاب شود كه الآن روز است ، استصحاب منعكس انجام گرفته است . استصحاب منعكس حجت نيست ، زيرا اخبار « لا تنقض » شامل آن نمىشود . نكته : فرق استصحاب مصطلح ، قهقرايى و منعكس در اين است كه در استصحاب مصطلح ، متعلق يقين ، سابق و متعلق شك ، لاحق است ؛ در استصحاب قهقرى ، متعلق شك ، سابق و متعلق يقين ، لاحق است و در استصحاب منعكس ، متعلق يقين ، آينده و متعلق شك ، حال است . خمينى ، مصطفى ، تحريرات فى الاصول ، ج 3 ، ص 840 . استصحاب موضوع بسيط استصحاب شىء واحد بسيط استصحاب موضوع بسيط ، از اقسام استصحاب موضوعى است و به استصحابى گفته مىشود كه مستصحب آن امرى واحد و بسيط ( بدون جزء ) مىباشد ، مانند : استصحاب عدالت زيد . در كتاب « دروس فى علم الاصول » آمده است : « اذا كان الموضوع للحكم الشرعى بسيطا و تمت فيه اركان الاستصحاب جرى استصحابه بلا اشكال » . « 1 » اعتبار استصحاب موضوع بسيط ، در صورتى كه اركان استصحاب وجود داشته باشد ، مورد اتفاق اصولىها است . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 245 . استصحاب موضوع مركب استصحاب شىء داراى دو يا چند جزء استصحاب موضوع مركب ، از اقسام استصحاب موضوعى است و به استصحابى گفته مىشود كه مستصحب آن موضوعى مركب از دو جزء يا بيشتر مىباشد ، مانند : حكم به تنجس آب به سبب ملاقات با نجاست ؛ بنابراين ، موضوع حكم تنجس آب ، آبى است كه داراى دو شرط ملاقات با نجاست و كر نبودن ، مىباشد . در اعتبار اين استصحاب بين اصوليون اختلاف است . نيز ر . ك : استصحاب جزء مركب . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 245 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 523 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 147 . آشتيانى ، محمد حسن بن جعفر ، بحر الفوائد ، جزء 3 ، ص ( 180 - 177 ) . استصحاب موضوعى حكم به بقاى موضوع حكم شرعى استصحاب موضوعى ، مقابل استصحاب حكمى است و به استصحابى گفته مىشود كه مستصحب آن ، موضوعى خارجى است ، مانند : استصحاب حيات زيد ، عدالت بكر ، رطوبت لباس و كر بودن آب حوض . در اين‌گونه موارد ، به نظر مشهور متأخرين ، اگر مستصحب ، اثر شرعى مستقيم داشته باشد ، استصحاب جارى است ؛ ولى بنا بر نظر مشهور قدما ، فرقى ميان آثار و لوازم شرعى و غير شرعى ، و با واسطه يا بدون واسطه نيست ، بلكه كليه لوازم بر اين مستصحب مترتب مىگردد . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص ( 143 - 142 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 6 ، ص 127 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 445 . ايروانى ، باقر ، الحلقة الثالثة فى اسلوبها الثانى ، ج 4 ، ص 88 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 5 ، ص 252 . طباطبايى قمى ، تقى ، آراؤنا فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 26 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 34 . خمينى ، روح اللّه ، الرسائل ، ج 1 ، ص 224 .

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 523 .